Kedilerle ilgili bildiklerimizin büyük bölümü, görebildiklerimizden ibaret sanılıyor. Oysa kedilerin asıl dünyası çoğu zaman gözümüzün önünde değil. Kokularda, feromonlarda, sessiz davranış değişikliklerinde, hafızalarında, genlerinde ve çevreleriyle kurdukları görünmez bağlarda saklı. Kedici’nin bu sayısı, biraz da bu görünmeyen dünyayı görünür kılma çabasının ürünü oldu.
Bu sayının kapak konuğu Prof. Dr. Patrick Pageat. Patrick Hoca’yı uzun yıllardır yalnızca veteriner davranış bilimlerinin ve feromon araştırmalarının öncü isimlerinden biri olarak değil, mesleğimize yön veren gerçek bir bilim insanı ve değerli bir dost olarak tanıyorum. 2022 yılında KEDVET Kongresi için Türkiye’ye geldiğinde başlayan yakınlığımız, zaman içinde mesleki ilişkinin ötesine geçti. Fransa’nın Apt kentinde, yaklaşık kırk yıldır üzerinde çalıştığı bilimsel dünyanın merkezinde kendisiyle yeniden buluşmak ve uzun bir söyleşi gerçekleştirmek bu sayının en önemli hikayelerinden biri oldu.
Ancak SIGNS Labs ziyaretimin beni en çok etkileyen taraflarından biri yalnızca Patrick Hoca ile buluşmak değildi. Orada çalışan iki Türk veteriner hekimle, Umut Burak Agan ve Tolga Karaali ile karşılaşmak benim için ayrıca gurur vericiydi. Umut’un Patrick Pageat ile ilk kez bizim 2022 yılında düzenlediğimiz KEDVET Kongresi’nde tanıştığını ve bugün onunla aynı bilimsel çatı altında çalıştığını öğrenmek, yıllar önce attığımız bir adımın nerelere ulaşabileceğini gösterdi. Bazen açtığınız küçük bir kapının sonucunu hemen göremezsiniz. Yıllar sonra genç bir Türk meslektaşınız karşınıza çıkar ve “Sizin sayenizde tanıştık” der. İşte o zaman yapılan işin yalnızca bir etkinlik olmadığını anlarsınız. Umut Burak Agan ve Tolga Karaali’nin uluslararası bir bilim merkezinde yer alması, ülkemiz veteriner hekimliği adına önemli bir başarıdır. Çünkü bilimde ilerlemenin yolu yalnızca dünyadaki gelişmeleri izlemekten değil, o gelişmelerin üretildiği masalarda yer almaktan geçiyor. Patrick Pageat ile yaptığımız söyleşide feromonların basitçe “kediyi sakinleştiren kokular” olmadığını, kedilerin çevreleriyle kurdukları karmaşık iletişim sisteminin parçası olduğunu göreceksiniz. Feromonların klinik kullanımını, sınırlarını, yanlış bilinenleri ve bu alandaki yeni bilimsel yaklaşımı bütün açıklığıyla konuştuk. Veteriner hekimlikte artık yalnızca hastalığı değil, hastalığın içinde yaşayan canlıyı da görmek zorundayız. Doğru ilaç, doğru mama ve doğru tedavi tek başına yeterli olmayabilir. Kedinin korkusunu, stresini, çevresini ve kendini güvende hissedip hissetmediğini hesaba katmayan bir tedavi her zaman eksik kalır. “Kedilerde Hastalıkların Görünmeyen Nedeni: Stres” başlıklı yazımda da bunun altını çizdim.
Sayının diğer yazıları da aynı görünmez dünyanın farklı kapılarını aralıyor. Kedilerin insanları kokularından tanımasını, şehir içinde kendi güvenli rotalarını oluşturmasını, aşırı yalanmanın ardında saklanabilen ağrı ve stresi, hastalık risklerinin DNA’da taşıdığı izleri okuyacaksınız. Tütün dumanının kedilerin bedeninde bıraktığı biyolojik izleri, Çernobil’in yıllar sonra görülebilen sessiz mirasını göreceksiniz. Bir kedinin tüylerindeki kıvılcımların Nikola Tesla’nın zihninde elektriğe açılan ilk kapıya nasıl dönüştüğünü, Viggo adlı yavru kedinin beyin ameliyatının insan bebeklerin tedavisine nasıl ışık tutabileceğini öğreneceksiniz. Çünkü bilim bazen büyük laboratuvarlarda, bazen bir kedinin tüylerinde, bazen de hayatta kalmaya çalışan küçücük bir bedende başlar.
Bu sayıda Titanic’in gizemli kedisi Jenny’den savaş yıllarında casuslukla suçlanan kedilere, atlarla kedilerin sessiz ortaklığından Houtong’un bir maden köyünden kedi köyüne dönüşmesine kadar pek çok hikaye var. Bali’de bir fincan Kopi Luwak kahvesinin ardındaki hayvan refahı gerçeğini de yazdım. Çünkü bir hikayenin arkasında bir hayvanın hayatı varsa, yalnızca önümüze sunulan güzel kısmı görmek yetmez. Kedici olmak biraz da hikayenin arkasında kimin bedel ödediğini sormaktır.
Kediler bize dünyaya yalnızca bakmayı değil, dikkatle bakmayı öğretiyor. Görünmeyeni fark etmeyi, sessiz olanı dinlemeyi ve kolay cevaplarla yetinmemeyi…
Kedici’nin 34. sayısı tam olarak bunu yapıyor: Görünenin arkasına bakıyor.
Dr. Tarkan Özçetin